منیم آدیم قیرمیزی

یازان : اورهان پاموک

آذربایجان تورکجه سینه کؤچورن :

رسول ملک زاده

3 – من ، کؤپک

گؤردوغونوز کیمی ، دیشلریم او قدر ایتی و اوزوندور کی آغزیما زورلوقلا سیغارلار. بونون منه قورخوتوجو بیر گؤرونتو وئردیغینی بیلیرم ، آما خوشوما گلیر. بیر دفعه سینده بیر قصاب دیشلریمین بؤیوکلوغونا باخیب : " اولان بو کؤپک دئییل دوموز " دئمیشدی.

آیاغیندان ائله بیر دیشله دیم کی اونو ، دیشلریمین اوجوندا یاغلی اتی نین قورتولان یئرده سومویونون سرت لی یینی حیس ائتدیم. بیر کؤپک اوچون هئچ بیر شئ ، ایچدن گلن بیر غضب و حیرصله برباد بیر دوشمنین اتینه دیشلرینی باتیرماق قدر خوش اولماز. بئله بیر فورصت اؤنومه گلنده ، دیشله مه یه لاییق اولان قوربانیم سالاق – سالاق اؤنومدن کئچرکن سئوینجدن گؤزلریم قارالیر ، دیشلریم سانکی سیزلایاراق قاماشیر و بیلمه یه – بیلمه یه حلقومومدان سیزلره قورخوتان خیرلامالار چیخارتمایا باشلاریم.

بیر کؤپه یم من و سیزلر منیم قدر معقول یاراتیقلار اولمادیغینیز ایچین هئچ کؤپک دانیشیر می دئییرسینیز. آما بیر یاندان دا اؤلولرین دانیشدیغی ، قهرمانلارین بیلمدیکلری کلمه لری ایشلتدی یی بیر حیکایه یه اینانمیش کیمی گؤرسه نیرسینیز. کؤپکلر دانیشیر ، آما ائشیتمه سینی بیله نه.

اول زامان ایچینده ، قلبیر سامان ایچینده ، بیر زامانلار بیر باشکندین ان بؤیوک مسجدلریندن بیرینه هله دئیه لیم کی آدی بیازید ( بایزید ) مسجدی اولسون ، بیر گئری قالمیش شهردن بیر نزاکت سیز واعظ گلمیش. آدینی بلکی ساخلامالی ، مثلا شیخ نصرت دئمه لی اونا ، آما باشقا نه یالان سؤیله مه لی ، کهنه بئیینلی بیر واعظ میش بو آدام. آما باشیندا نه قدر آز بئیینی وارسا دیلینده ده ، ماشاآللاه ، او قدر قدرت وارمیش. هر جمعه جماعاتا ائله بیر حال وئریر ، ائله بیر آغلاتیرمیش کی گؤزلری قورویوب هوشدان چیخانلار اولورموش. آمان ساقین یانلیش آنلاشیلماسین ، دیلی قووتلی اوبیری واعظ لر کیمی آغلامازمیش او هئچ ، تام عکسی ، هر کس آغلارکن اونون کیرپی یی ده اویناماز، جماعاتی دانلاییر کیمی دانیشیغا داها دا قووت وئریرمیش. دانلاماغی سئودیکلریندن اولسا گرک ، بوتون بستانجیلار ، حالواجیلار ، باشماق تایی ساییسیندان چوغونلوقلار و اؤزو کیمی بیر چوخ واعظ بو آداما غول کؤله ( بنده ) اولموشلار. آه ، اودا کؤپک دئییل کی ، چیی سوت اممیش اینسان اوغلو ایمیش ، بو حئیران شلوغلوغون قارشیسیندا اؤزوندن یاخشی جا چیخمیش و باخمیش کی جماعاتی آغلاتماق قدر قورخوتمانین دا بیر دادی وار ، اؤزوده بو ایشده داها چوخ چؤرک وار ، اؤزوندن چیخیب ، دئمه یه گتیرمیش کی :

باهالی لیغین ، وبا نین ، باشاری سیزلیقلارین ، تک سببی ، حضرت پیغمبریمیز زامانینداکی اسلامی اونوتوب ، مسلمانلیق دئیه باشقا کیتابلارا و یالانلارا قانیب اینانمامیزدیر. حضرت محمد زامانیندا مولود اوخوتماق می واردی؟ اؤلویه قیرخ مجلیسی توتماق ، روحو اوچون حالوا پیشیرمک می واردی؟ حضرت محمد زامانیندا قرآن کریمی ماهنی کیمی موسیقی مقامیندا اوخوماق می واردی؟ مناره یه چیخیب سسیم نه قدر گؤزل ، عربجه م نئجه ده عرب کیمی دئییب اؤزونو توتا – توتا ، موسیقی مقامیندا اذان اوخوماق می واردی؟ مزارلارا گئدیب یالواریرلار ، اؤلولردن مدد اومورلار ، زیارتگاه لارا گئدیب بت پرست لر کیمی داشا عبادت ائدیرلر ، پارچا باغلاییرلار ، نذر ائدیرلر. بو عاغیللاری وئرن طریقت لر می واردی حضرت محمد زامانیندا؟ طریقت چیلرین عاغیل شیخی ابن عربی ، فرعونون ایمانلا اؤلدوغونه اینانیب گناهکار اولموشدور. طریقت چیلر ، مولوی لر ، خلوتی لر ، قلندری لر ، چالقی چالاراق قرآن کریم اوخویوب ، اوشاق اوغلانلا بیرلیکده ، دوعا ائدیریز دئیه رقص ائدیب اوینایانلار ، بونلار کافیر دیر. تکیه لری ییخیلمالی ، پئی لری یئددی آرشین قازیلمالی ، چیخان توپراق دنیزه تؤکولمه لی کی آنجاق اورالاردا ناماز قیلینا بیلسین.

داها دا آزیب آغزیندان توپورجک ساچاراق بو شیخ نصرت ، ای مؤمن لر، قهوه ایچمک حرامدیر ، دئمکده ایمیش. پیغمبریمیز حضرتلری بونون ذهنی کور ائتدی یینی ، معده یی دلدی یینی ، بئل آغریسی و قیسیرلیق ( نازایی ) گتیردی یینی بیلدیکلری و قهوه نین شیطانین اویونو اولدوغونو آنلادیقلاری اوچون ایچمه میشلردیر. بیرده ، ایندی قهوه خانالاردا کئیف اهلی نین ، خوشلوق دالیندا اولان زنگینلرین ، دیز – دیزه اوتوروب هر جوره ادب سیزلی یی ائتدیکلری یئرلردیر و حتی تکیه لردن اؤنجه قهوه خانالار باغلانمالی دیر. یوخسول لارین قهوه ایچه جک پولو مو وار؟ قهوه لره گئدیب قهوه ایله باش قاتیب ، ایپین اوجونو ائله بیر ایتیریرلرکی ، اورادا ایتین کؤپه یین دانیشدیقلارینی دوغرودان ظن ائدیب دینله ییرلر ، کؤپک دیر منه و دینیمیزه کوفر ائدر ، دئییرمیش بو شیخ نصرت.

اجازه نیزله ، بو واعظ افندی نین سون سؤزونو جاواب لاماق ایسته ییرم. حاجی – شیخ – واعظ – امام تیمی نین ، بیز کؤپکلری هئچ سئومه مه لری معلومونوزدور البته. منه قالیرسا ، مثلا حضرت محمدین اوستونده یوخویا گئدن بیر پیشی یی اویاندیرماماق اوچون اتگینی کسمه سی ایله ایلگیلی . پیشی یه گؤسته ریلن بو احترامین بیزلره گؤسته ریلمه دی یی خاطیرلاناراق و نان کور ( چؤرک بیلمه ین ) اولدوغو ان سفئیه آدام اوغلو طرفیندن ده بیلینه ن بو مخلوقلا ابدی ساواشیمیز اوزوندن رسول الله ین کؤپکلره بیر دوشمانلیغی واردی ، دئمک ایسته نیر. دستاماز بوزار دئیه مسجدلره گیره بیلمه مه میز ، یوز ایللردیر مسجد حیه طلرینده میرجورلارین سوپورگه لریندن یئدیغیمیز دایاقلار ، پیس نیت لرله یاپیلمیش بو یانلیش ( غلط ) تفسیرین سونوجودور.

سیزلره قرآن کریمین ان گؤزل سوره لریندن کهف سوره سینی خاطیرلاتماق ایسته ریم. بو گؤزل قهوه ده ، آرامیزدا قرآن کریم اوخومایان کیتابسیزلار بولوندوغوندان دئییل ، ائله حافظه لری تازالاییم دئیه : بو سوره ده بت پرست لر آراسیندا یاشاماقدان بئزمیش 7 گنج حیکایه ائدیلیر. بونلار بیر ماغارایا سیغینیرلار و یاتیرلار. آللاه بونلارین قولاقلارینا مهور ویریر و اونلاری تام اوچ یوز دوققوز ایل یوخلادیر. اویاندیقلاریندا آرادان بو قدر ایل کئچدی یینی بو 7 گنجدن بیریسی اینسانلار آراسینا قاریشدیغیندا ، الیندکی ایشله نمه ین سیککه دن آنلار ، چوخ شاشیریرلار. اینسان اوغلونون آللاها باغلی لیغینی ، اونون معجزه لرینی ، زامانین کئچدی یینی ، درین بیر یوخونون دادلی لیغینی آنلاتان سوره نین حددیم اولمایاراق سیزلره خاطیرلاتاجاغیم اون سکگیزینجی آیه سینده بو 7 گنجین یوخلادیغی اصحاب کهف ماغارانین گیریشینده یاتان کؤپکدن بحث واردیر. طبیعی دیر کی ، هر کس قرآن کریم ده اؤز آدینین کئچمه سی ایله غرورلانا بیلیر. بیر کؤپک اولاراق بو سوره ایله غرورلانیب و دوشمانلارینا ایت دئیه ن ارض رومیلرین عاغیللارینی انشاآللاه باشلارینا گتیریر دئییرم.

او زامان کؤپک لره قارشی بو دوشمانلیغین اصلی اساسی نه دیر؟ کؤپک میرداردیر نییه دئییرسینیز؛ ائوینیزه کؤپک گیررسه نییه هر یئری باشدان آشاغی یووارسینیز؟ بیزه توخونانین نییه دستامازی بوزولور ، خفتانینیزین اوجو بیر کؤپه یین نملی توکلرینه بئله بیر توخونسا نییه او خفتانی باشینا هاوا ده یه ن قادینلار کیمی 7 دفعه یوماغی شرط ائدیرسینیز؟ بیر کؤپک قابی یالادی دئیه او قابین یا ائشی یه آتیلماسی یا قلئی لنمه سی گرکدی یی یالانینی آنجاق قلئی جیلر چیخارتا بیلیر. بلکی ده پیشیک لر.

نه زامان کی کنددن ، کؤچدن واز کئچیلیب شهره اوتورولدو ، چوبان کؤپکلری کندده قالدی ، اوزامان بیز کؤپکلر مردار اولدوق . اسلامیت دن اؤنجه اون ایکی آیدان بیری ایت آیی دی . ایندی ایسه ایت اولدو بیر اوغورسوز. اؤز دردلریمله بو آخشام وقتی بیر آزقیسا ، بیرآز پای آلماق ایسته یه ن سیز دوستلاریمی اوزمک ایسته مه م ، منیم قیزقینلی غیم واعظ افندی نین قهوه خانامیزا آتیب توتماسینا .

بو ارض روملو نصرتین باباسینین بلیرسیز اولدوغونو سؤیله سه م  نه بویورولور ؟ منه ده دئمیشلردیرکی ، سن نه بیچیم کؤپک سن ، اوستان بیر قهوه ده رسیم آسمیش حیکایه آنلاتیر بیر مداحدیر دئیه سن اونو قوروماق اوچون ، واعظ افندی یه دیل اوزاتیرسان .هاشا ، دیل اوزاتمیرام. من قهوه خانالا ریمیزی چوخ سئوه ریم . بلیرمی سینیزکی رسیم بئله اوجوز بیر کاغاذ اوستونده نقش اولدوغواوچون یادا بیر کؤپک اولدوغوم اوچون اوزولمورم ده ، من سیزلرله بیرلیکده آدام کیمی اوتوروب قهوه ایچمه دی ییمه حئییف له نیرم . بیزلر قهوه میز و قهوه خانالاریمیز ایچین اؤلوروز... آما اودا  نه ... اوستام ، باخ منه قهوه وئریر. هئچ رسیم قهوه ایچه ر می ؟ دئمه یین ، باخین -  باخین ، کؤپک گؤزل -  گؤزل قهوه ایچیر .

اوه ، آمان چوخ یاپیشدی ، ایچیمی ایسسیتدی ، گؤزلریمی ایشیقلاندیردی ، ذهنی می آچدی و باخین عاغیلیما نه گلدی .وئندیک دوچو پادشاهیمیز حضرتلری نین قیزلاری نورحایات سلطانا هدیه اولاراق چین ایپه ییندن  توپ – توپ پارچالاردان ، اوستو آبی چیچکلی چین گیل قابلاریندان  ( سفال ) باشقا نه یوللامیش بیلیر می سینیز ؟ توکلری ایپکدن یوموشاق عشوه لی بیر فرانک کؤپه یی . بو کؤپک ائله نازلی ایمیش کی ، بیرده قیرمیزی ایپکدن پالتارلاری وارمیش . بیزیم یولداشلاردان بیری اونونلا بیر گئجه یاتمیش دا اوردان بیلیرم : بو کؤپک سئویشیرکن ده البسه سیز یاپا بیلمیرمیش . بو فرانک اؤلکه سینده ذاتاً کؤپک لرین هامیسی بئله البسه گئییرمیش ، اورادا خانیم یانا بیر فرانک  خانیمی چیپلاق بیر کؤپک می گؤرموش ، یوخسا کؤپه یینینکینی می گؤرموش ، بیلمیرم آرتیق ،  " آی حئیوان چیپلاق! " دئیه دوشوب هوشدان چیخمیش دئیه حیکایه ائدیرلر.

فرانک کافیرلری نین اؤلکه سینده ذاتاً هر کؤپه یین بیر صاحیبی وارمیش . یازیق کؤپکلر بویونلاریندا زنجیر ، ان بدبخت کؤله لر کیمی زنجیرلنمیش اولاراق تک – تک سوروتله نه – سوروتله نه کوچه لرده گزدیریلیر لرمیش . بو آداملار سونرا بو یازیق کؤپکلری زورلا ائولرینه سوخاراق ، حتی یاتاقلارینادا آلیرلارمیش اونلاری . بیر کؤپک دیگری له دئییل قوخلاشیب سئویشسین ، جوت ده گزه مزمیش . زنجیر لر ایچینده او یازیق حاللاری له کوچه ده راست گلیرلرسه حزونلو گؤزلرله بیر بیرلرینی اوزاقدان گؤررلرمیش ، اوقدر . بیزیم استانبول کوچه لرینده سورولر ، جماعاتلر حالینده سربست جه گزن کؤپکلر اولمامیز ،افندی صاحیب تانیمادان یول کسمه میز ، کئیفیمیزین چکدی یی ایستی گوشه یه قیوریلیب ، کؤلگه یه یاتیب میشیل – میشیل یاتمامیز ، ایسته دیغیمیز یئره سیچیب ایسته دیغیمیزی دیشله مه میز ، کافیرلرین عاغیللارینین آلاجاغی شئ لر دئییل . عجبا بو اوزدن می ارض روملونون حئیرانلاری استانبول کوچه لرینده صدقه ایچین دوعالارلا کؤپک لره ات آتیلماسینا ، بونون اوچون وقف لر قورولماسینا قارشیلار ، دئیه دوشونمه دیم دئییل . اگر بونلارین نیتی کؤپکلره دوشمانلیقدان باشقا کافیرلیک ائتمک سه کؤپک میللتینه دوشمانلیغین ذاتاً کافیرلی یین ائله اؤزو اولدوغونو یادیزا سالیرام . بو رذیللرین انشاء آللاه اوزاق اولمایان اعداملاریندا ، بعضا عبرت اولسون دئیه یاپدیقلاری کیمی جلاد یولداشلار بیزلری ده پارچا یئیه لیم دئیه چاغیریرلار.

بونو آنلاتیم سون اولاراق : بوندان اؤنجه کی افندیم چوخ عادیل بیر اینسان دی . گئجه آدام سویماغا چیخدیغیمیزدا ایشی بؤلوشوردوک : من هافیلدامایا باشلایینجا ، او قوربانین بوغازینی کسر ، بئله جه حریفین چیغیرماسی دویولمازدی . قارشی لیغیندا دا جزالاندیردیغی سوچلولاری کسر، قایناتیر ، منه وئریردی ده یئیه ردیم . من چیی ات سئومه م . ارض روملو واعظین جلادی بونودا آرتیق اینشاء آللاه دوشونورده او پیسین اتینی چیی – چیی یئییب معده می بوزمام .