منیم آدیم قیرمیزی

یازان : اورهان پاموک

آذربایجان تورکجه سینه کؤچورن :

 رسول ملک زاده

استانبولا ، دوغوب بؤیودوغوم شهره ، اون ایکی ایل سونرا بیر اویور گزر ( یوخودا دولانان ) کیمی گیردیم. اؤله نلر اوچون توپراق چکدی دئیه رلر ، منی ده اؤلوم چکمیشدی. ایلک باشدا شهره گیردیغیمده یانلیزجا اؤلوم وار سانمیشدیم ، سونرا عشق ایله ده قارشیلاشدیم. آما عشق ، او آرا ، استانبولا ایلک گیردی ییمده ، شهردکی خاطره لریم قدر اوزاق و اونوتولموش بیر شئ ایدی. اون ایکی ایل اؤنجه استانبولدا خالامین اوشاق یاشینداکی قیزینا عاشیق اولموشدوم.

استانبولو ترک ائتدیکدن یانلیزجا دؤرد ایل سونرا ، عجم اؤلکه سینین قورتولمایان دوزه نگاهیندا ، قارلی داغلاریندا و کدرلی شهرلرینده گزر ، مکتوب داشی ییر ، وئرگی ( مالیات ) توپلارکن ، استانبولدا قالان اوشاق سئوگیلیمین اوزونو یاواش – یاواش اونوتدوغومو حیس ائتدیم. اؤزومو ایتیریب بو اوزو خاطیرلامایا چوخ چالیشدیم آما ، نه قدر چوخ سئورسنیز سئوین ، اینسانین هئچ گؤرمه دیغی بیر اوزو یاواش – یاواش اونوتاجاغینی دا آنلادیم. دوغو ( شرق ) دا کاتیبلیکلر و یولجولوقلار لا پاشالارین خیدمتینده کئچیردیغیم ایللرین آلتینجی سیندا خیالیمدا جانلاندیردیغیم اوزو استانبولداکی سئوگیلیمین اوزو اولمادیغینی بیلیردیم آرتیق. آلتینجی ایلده یانلیش خاطیرلادیغیم اوزو ، داها سونرا ، سکگیزینجی ایلده بیر دفعه داها اونوتوب ، یینه بام – باشقا بیر شئ اولاراق خاطیرلادیغیمی دا بیلیردیم. اون ایکی ایل سونرا ، اوتوز آلتی یاشیمدا شهریمه گئری دؤندوغومده ، سئوگیلیمین اوزونو بئله – بئله چوخدان اونوتموش اولدوغومو آجی ایله حیس ائدیردیم.

دوستلاریمین ، فامئللریمین ، محلله مدکی تانیدیقلارین چوخ بو اون ایکی ایلده اؤلموش لردی. خلیجه باخان مزارلیغا گئتدیم ، آنام و یوخلوغومدا اؤلن عمی لریم اوچون دوعا ائتدیم. پالچیق توپراغین قوخوسو خاطیره لریمله قاریشدی ، بیریسی آنامین مزارینین کناریندا بیر کوزه سیندیرمیشدی ، بیلمیرم نییه سینیق پارچالارا باخارکن آغلامایا باشلادیم. اؤلولره می ، او قدر ایلدن سونرا عجاییب بیر شکیلده هله ده حایاتیمین باشیندا اولمام می ، یوخسا تام عکسینه باشا دوشدوغوم ، حایات یولجولوغومون سونونا گلدی ییم اوچون مو آغلاییردیم ، بیلمیرم. بللی – بلیرسیز بیر قار یاغماغا باشلامیشدی. اورادان – اورایا داغیلان تک – توک دانالاره داغیلمیشدیم ، اؤز حایاتیمین بلیرسیزلیکلری ایچینده یولومو ایتیرمیشدیم کی ، باخدیم مزارلیغین قارانلیق بیر گوشه سینده قارانلیق بیر کؤپک منه باخیر.

گؤز یاشلاریم دیندی ( دایاندی ) ، بورنومو سیلدیم. قارا کؤپه یین منه دوستلوقلا قویروغونو ساللادیغینی گؤروب مزارلیقدان چیخدیم. داها سونرا ، بابا طرفیندن فامئل لریمدن بیرینین اسکی دن اوتوردوغو ائولردن بیرینی کیرالاییب محلله یه یئرلشدیم. ائو صاحیبه سی قادین ، ساواشدا صفوی عسگرلرینین اؤلدوردوغو اوغلونا بنزتدی منی. ائوه یئتیشه جک ، یئمکلریمی پیشیره جکدی.

استانبولا دئییل ده ، دونیانین او بیری اوجونداکی عرب شهرلریندن بیرینه کئچیجی ( موقت ) اولاراق یئرلشمیشیم ده شهر نئجه بیر یئردیر دئیه ماراقلانیرمیشیم کیمی کوچه لره چیخدیم ، اوزون – اوزون ، دویا – دویا یورودوم. کوچه لر می دارالمیشدی ، یوخسا منه می ائله گلیردی؟ کیمی یئرلرده ، بیر بیر لرینه قارشیلیقلی اوزانمیش ائولر آراسینا سیخیلمیش کوچه لرده ، اوستلری یوکلو آتلارا ، ده یمه مه ک اوچون دووارلارا ، قاپیلارا سورونه – سورونه یورومک زوروندا قالدیم. زنگین لر ده آرتمیش می ایدی ، یوخسا منه می ائله گلیردی. گؤرکملی بیر آرابا ( ماشین ) گؤردوم ، بئله سی نه عربستاندا ، نه عجم اؤلکه سینده واردیر ، مغرور آتلارین چکدی یی بیر قالا کیمی ایدی. چمبرلی داشین اورادا ، تویوق بازاریندان گلن پیس قوخونون ایچینده بیر بیرلرینه سوخولموش ، جیریق پالتارلار ایچینده عارسیز دیلنجی لر گؤردوم. بیری کوردو و یاغان قارا باخیب گولومسوردو.

اسکی دن استانبول داها یوخسول ، داها کیچیک ، داها خوشبخت دئسه لر اینانمازدیم بلکی ، آما قلبیم بئله دئییردی. چونکو آرخامدا بیراخدیغیم سئوگیلیمین ائوی یئرلی یئرینده جؤگه ( ایهلامور ) و شاه بلوط آغاجلاری نین ایچینده ایدی ، آما قاپیدان سوروشدوم بیر باشقاسی اوتوروردو آرتیق اورادا. سئوگیلیمین آناسی ، خالام ، اؤلموش ، عم اوغلوم لا قیزی داشینمیشلار و بئله وضعده قلبیزی و خیاللاریزی نئجه ده آجیماسیزجا سیندیردیقلارینی هئچ بیلمه ین قاپیداکی آداملارین سؤیله دیغی کیمی ، باشلاریندان بعضی فلاکتلر کئچمیشدی. سیزه ایندی بونلاری آنلاتماییم دا اسکی باغچاداکی جؤگه آغاجینین شاخه لریندن کیچیک بارماغیم بؤیوکلوغوندا بوز پارچاجیقلاری آسلاندیغینی ، ایستی ، یاشیل و گونشلی یاز گونلرینی خاطیرلادیغیم باغچانین کدردن ، قاردان و باخیمسیزلیقدان اینسانین عاغلینا اؤلومو گتیردی یینی سؤیله ییم.

فامئللرین باشلارینا گلن لرین بیر قسمینی عم اوغلومون منه ، تبریزه یوللادیغی مکتوبدان بیلیردیم ذاتا. او مکتوبدا ، عم اوغلوم منی استانبولا چاغیرمیش ، پادشاهیمیز ایچین گیزلی بیر کیتاب حاضیرلادیغینی ، منیم اونا یاردیم ائتمه می ایسته دیغینی یازمیشدی. منیم بیر دؤنم تبریزده عثمانلی پاشالاری ، والی لر ، استانبولداکی ایسته ینلر اوچون کیتابلار حاضیرلادیغیمی عم اوغلوم ائشیتمیشدی. تبریزده گؤردوغوم ، کیتاب سفارش ائدن ایسته ینلردن پئشین پول آلیب ، ساواشلاردان و عثمانلی عسگرلریندن شکایتجی نقاشلاردان و خطاطلاردان هله ده شهری ترک ائدیب قزوینه و دیگر عجم شهرلرینه گئتمه میش اولانلاری تاپماق و پولسوزلوق و ایلگی سیزلیک دن شکایتجی بو بؤیوک اوستالارا صحیفه لری یازدیریب ، نقش ائتدیریب ، جیلد ائتدیریب کیتابی استانبولا یوللاماقدی. گئنج لی ییمده عم اوغلومون منه کئچیردی یی نقش و گؤزل کیتاب عشقی اولماسایدی هئچ گیره بیلمزدیم بو ایشلره.

عم اوغلومون بیر زامانلار اوتوردوغو کوچه نین مئیدانا آچیلان اوجونداکی سلمانی اوستاسی ، هله ده توکانیندا ، عئینی آینالار ، دولچالار ، صابون تئللری آراسیندایدی. گؤز – گؤزه گلدیک ، آما منی تانیدی می بیلمیرم. ایچینه ایستی سو دولدوردوغو باش یوما قابینین ، تاواندان ( سقفدن ) ساللانان زنجیرین اوجوندا هله ده عئینی یایی چکرک ایله ری گئری ساللاندیغینی گؤرمک نئشه لندیردی منی.

گئنج لی ییمده یورودوغوم کیمی محلله لر، کیمی کوچه لر ، اون ایکی ایلده یانیب ، کول دومان اولوب اوچموشدو دا یئرلرینده کؤپک لرین یول کسدی یی ، اوشاقلاری قورخوتدوغو یانقین یئرلری آچیلمیش ، کیمینه ده منیم کیمی اوزاقلاردان گلنی شاشیرتان ( حئیرته سالان ) زنگین قوناقلاری ( بؤیوک ائولری ) تیکیلمیشدی. بونلارین بعضی لرینین پنجره لرینه ان باهالی سیندان ، رنگلی وئندیک جاملاری تاخیلمیشلاردی. یوکسک ( اوجا ) دووارلارین اوستوندن یاپیشان پنجره لردن یوخلوغومدا استانبولدا ایکی قاتلی بیر چوخ زنگین ائوین تیکیلدیغینی گؤردوم.

باشقا بیر چوخ شهرده اولدوغو کیمی استانبولدا دا پولون هئچ می هئچ ده یه ری قالمامیشدی آرتیق. منیم دوغویا گئتدی ییم ایللرده بیر آغچایا دؤرد یوز درهم لیک قوجامان بیر چؤرک چیخاران تندیرلر ایندی عئینی پولا بونون یاریسی و اوسته لیک دادی دوزو اینسانین اوشاقلیغینی هئچ می هئچ یادا سالمایان بیر چؤرک وئریرلردی. رحمتلی آنام اون ایکی یومورتا اوچون اوچ آغچا سایماق گرکدی یینی گؤرسه ایدی تویوقلار سیرتیلیب باشیمیزا سیچمادان باشقا بیر دیارا قاچالیم ، دئیه ردی ، آما بیلیردیم بو ده یه رسیز پول هر یئری سارمیشدی. فلیمینق دن ، وئندیک دن گلن تجار گمی لرینین صاندیق – صاندیق بو تقلبی پوللارلا دولو اولدوغو سؤیله نیردی. ضربخانالاردا اسکی دن یوز درهم قوموشدن بئش یوز آغچا کسیلیرکن ایندی صفوی لرله قورتولمایان ساواشلار اوزوندن سکگیز یوز آغچا کسیلمه یه باشلانمیش ، یئنی چریلر ( تورک سربازلاری ) ، آلدیقلاری آغچانین خلیجه دوشدوغونده ، سبزه اسکله سیندن دنیزه توکولن قورو پخله لر کیمی سودا اوزدوغونو گؤروب عصیان ائتمیشلر و دوشمن قالاسی ایمیش کیمی پادشاهیمیزین سارایینی محاصره ائتمیشلردی.

بیازید ( بایزید ) مسجدینده وعظ وئرن و حضرت محمد سویوندان بیر سئیید اولدوغونو اعلان ائدن نصرت آدلی بیر واعظ ده بوتون بو اخلاق سیزلیق ، باهالی لیق ، جنایتلر ، اوغرولوقلار سیراسیندا آد سالمیشدی. ارض رومی دئییلن واعظ ، سون اون ایل ایچریسینده استانبولو بوروین بوتون فلاکتلری ، باغچا قاپی و قازان جیلار محلله سی یانقین لارینی ، شهره هر گیریشینده اون مین لرجه اؤلو آلان وبایی ، صفوی لره قارشی ساواشدا او قدر جان وئریلمه سینه قارشین بیر سونوج ( نتیجه ) آلماماسینی ، باتی دا خیریستی یانلارین ( مسیحی لرین ) عصیانلار چیخاریب کیچیک عثمانلی قالالارینی گئری آلمالارینی ، حضرت محمدین یولوندان جایماسی له ، قرآن کریمین امیر لریندن اوزاقلاشیلماسی ، خیریستی یانلارین خوش گؤرولوب ، سربستجه ( آزادجا ) شراب ساتیلیب خیاوانلاردا چالقی چالینماسی ایله آچیقلاییردی.

منه ارض روملو واعظ دن هیجانلا بحث ائدیب بو خبرلری وئرن تورشوجو ، مئیدان بازاری ساران تقلبی پولون ، یئنی قیزیل سیککه لرین ، آصلانلی تقلبی پوللارین ، قوموشو گئتدیکجه آزالان آغچالارین عئینی کوچه لری دولدوران چرکزلر ، آبازارلار ، مینقریاحلار ، بوشناکلار ، گورجولر ، ائرمنی لر کیمی اینسانی کسین و گئری دونوشو زور بیر اخلاق سیزلیغا سوروتله مه سینی سؤیله دی. اخلاق سیزلار ، عصیانکارلار قهوه خانالاریندا توپلانیرلارمیش ، صاباحلارا قدر غئیبت ائدیرلرمیش. افیون کش معتادلار ، قلندری خرابالاری آللاهین یولو بودور دئیه قهوه لرده صاباحلارا قدر موسیقی ایله اویناییب ، اورالارینا بورالارینا شیشلر سوخوب ، هر جور ادب سیزلی یی ائتدیکدن سونرا بیر بیرلرینین و کیچیک اوغلانلارین ایشینی یئر به یئر ائدیرلرمیش.

دادلی بیر عود سسی ائشیتدیم ده اونو مو آختاریب ایزله دیم ، یوخسا خاطیره لر و ایستک لریم دئدیغیم عاغیل قاریشیقلیغی زهر تورشوجویا داها آرتیق دایانا بیلمه ییب منه بیر چیخیش یولو مو وئردی ، بیلمیرم. بیلدی ییم ، بیر شهری سئورسه نیز ، اورادا چوخ گزرسه نیز ، ایللر سونرا او شهرین کوچه لرینی یانلیز روحونوز دئییل ، کؤوده نیز ( بدنینیز ) ده اؤزلوغوندن ائله بیر تانیر کی ، قارین کدرلر – کدرلی سپه لدی یی بیر کدر آنیندا آیاقلارینیز سیزی اؤزلوغوندن سئودی یینیز بیر تپه یه چیخاریر.

بئله جه نعلبند مئیدانیندان آیریلیب سولئیمانییه مسجدینین دوز یانیندان خلیجه یاغان قاری سئیر ائتدیم : قوزئیه ( شیمالا ) باخان داملاردا ، قبه لرین نسیم آلان گوشه لرینده قار ایندی دن توتموشدو. شهره گیرن بیر گمی نین منه پیر – پیر سلام یوللایاراق ایندیریلن یئلکن لری ( بادبان لاری ) خلیجین اوزو ایله عئینی کول دومان رنگینده ایدی. سرو و چینار آغاجلاری ، داملارین گؤرونوشو ، آخشام اوستونون حزنی ، آشاغی محلله لرین ایچ سس لری ، ساتیجی لارین باغیریشلاری و مسجد حیه طینده اوینایان اوشاقلارین چیغیرمالاری باشیمدا بیرلشیب ، منه هئچ شاشمایاجاق بیر شکیلده بوندان سونرا حایاتیمین شهریندن باشقا بیر یئرده یاشامایاجاغیمی ائشیتدیریردی. بیر آن ، سئوگیلیمین ایللردیر اونوتدوغوم اوزو گؤزلریمین اؤنونه گله جک ساندیم.

یوققوشدان آشاغی ایندیم. شلوغلوق ایچینه گیردیم. آخشام اذانیندان سونرا بیر جیگر چی توکانیندا قارنیمی دویوردوم. بوش توکانین پیشیک بسله ین کیمی شفقتله تیکه لریمه باخاراق منی بسله ین صاحیبینین آنلاتدیقلارینی دیقتله دینله دیم. اوندان آلدیغیم ایلهام و آدرسله ، کوچه لرین یاخچی جا قارالماسیندان سونرا اسیر بازاری نین آرخالارینداکی دار کوچه لردن بیرینه گیردیم ، بورادا قهوه خانایی تاپدیم.

ایچه ریسی شلوغ و ایستی ایدی. تبریزده ، عجم شهرلرینده بیر چوخ بنزرلرینی گؤردوغوم و اورادا مداح دئییل ده پرده دار دئییله ن حیکایه جی آرخادا اوجاغین یانیندا بیر یوکسلتی یه یئرلشمیش ، تک بیر رسیم ، گؤبود کاغاذا ته لسیک ، آما هنرله چکیلمیش بیر کؤپک رسمی آچیب آسمیش ، آرادا بیر رسیمدکی کؤپه یی اشارت ائده – ائده جیکایه سینی او کؤپه یین آغزیندان آنلاتیردی.